Blwyddyn y Môr 2018 – Ein Glannau EPIG

2018 yw Blwyddyn y Môr Croeso Cymru, a pha ffordd well o ddathlu ein harfordir eithriadol na thrwy ymweld â Glannau EPIG Eryri Mynyddoedd a Môr. Dyma'r lleoliad delfrydol gyda thraethau bendigedig ar gyfer plant o bob oed, Cylchdeithiau Cerdded Arfordirol, trysorau cudd, a digon o gyfleoedd i brofi ein diwylliant, ein treftadaeth a'n tirlun cyfoethog.

Llwybr yr Arfordir a Chylchdeithiau Arfordirol

Ffordd gwych o archwilio ein harfordir godidog ydi trwy gerdded ar Lwybr Arfordir Cymru yn ardal Eryri Mynyddoedd a Môr, a rhyfeddu at olygfeydd rhai o dirweddau a chynefinoedd mwyaf gwarchodedig Cymru. O'r llwybr ym  Mhen Llŷn, mae siawns ardderchog y gallech chi weld Pâl, Brân Goesgoch neu Aderyn Drycin Manaw, neu os ydych chi'n wir lwcus, Gwalch y Môr yn dychwelyd i'w nyth ar Aber Glaslyn, ger Porthmadog, gyda phryd parod o bysgodyn newydd ei ddal yn ei chrafangau, i fwydo ei chywion newynog! Mae’n werth ymweld â  Chanolfan Bywyd Gwyllt Glaslyn i weld y Gweilch a’r cywion. Datblygwyd 18 o  Deithiau Cerdded Cylchlythyr Arfordirol  yn ddiweddar yn yr ardal, yn seiliedig ar Lwybr Arfordir Cymru, gan fynd â chi trwy dirluniau ysblennydd amrywiol, megis Porth Neigwl ym Mhen Llŷn, lle achosodd y tonnau anferth sawl llongddrylliad yn y 19eg ganrif, bellach mae’r tonnau yma yn fendigedig ar gyfer syrffwyr. Ar  Gylchdaith Aberdyfi,  mae yna olygfeydd syfrdanol i'w gweld i lawr aber yr Afon Dyfi mawreddog, rhan o Biosffer Dyfi, sydd â Statws Biosffer UNESCO.

Os ydych ar frys, gallwch ymweld â llawer o'r hyn y mae Llwybr Arfordir Cymru yn ei gynnig, trwy deithio mewn car neu fws ar Y Ffordd Arfordirol, rhan o ddynodiad Croeso Cymru,  Ffordd Cymru.

Traethau EPIG 

Mae ymweliad â'r traeth yn allweddol i wyliau gwych. Rydym yn gartref i 200 milltir o arfordir a mwy na 35 o draethau. Mae Porth Oer,  Porthdinllaen,  Abersoch  ac Ynys Mochras wedi'u cynnwys yn rhestr y 'Traethau Prydeinig Gorau' gan The Sunday Times. Mae gennym hefyd ddigon o draethau Baner Las, Gwobr Arfordir Gwyrdd a thraethau cyfeillgar i'r teulu. Pa ffordd well o orffen diwrnod caled yn cerdded yn mynyddoedd Eryri, neu gymryd rhan yn y llu o weithgareddau dŵr sydd ar gael, na chael gwydraid o win o winllan leol, ac ymlacio ar draeth Baner Las wrth i'r haul fachlud dros  Fae Ceredigion, y diwedd perffaith i ddiwrnod perffaith.

Llynnoedd ac Afonydd

Mae gennym hefyd Lannau EPIG ar ein llynnoedd ac afonydd, gan gynnig cyfleoedd gwych ar gyfer pysgota, nid yn unig ar lynnoedd Trawsfynydd a Tegid yn y Bala, ond hefyd ar y llynnoedd a'r afonydd llai adnabyddus ar draws yr ardal, gellir dod o hyd i’r wybodaeth hyn i gyd yn  Pysgota Eryri Mynyddoedd a Môr. Ar  Llyn Trawsfynydd, adeiladwyd argae yn 1922, i gyflenwi dŵr i Orsaf Bŵer Trydan Hydro Maentwrog, sef yr orsaf bŵer fwyaf o'i fath yn y DU pan agorwyd hi ym 1928. Heddiw gallwch chi dreulio llawer o oriau yn pysgota yno, naill ai o'r lan, neu llogi cwch a physgota ar y llyn ei hun! Mae Llyn Tegid yn y  Bala  yn gyrchfan ardderchog ar gyfer hwylio a chanŵio, a dyma'r corff mwyaf o ddŵr naturiol yn Cymru. Os nad ydi chwaraeon dŵr neu bysgota yn cymryd eich bryd, yna ewch ar daith ar hyd glan y llyn ar  Reilffordd Llyn Tegid, sydd wedi'i adfer i'w gogoniant gwreiddiol gan wirfoddolwyr brwdfrydig.

Treftadaeth Arfordirol ar raddfa EPIG

Mae pob modfedd dros y 200 milltir o draethau tywodlyd ysblennydd, clogwyni garw ac aberoedd mawreddog wedi’w trwytho mewn hanes, ac mae yna straeon i'w dweud; morwyr dewr yn hwylio i bob rhan o'r byd gyda'u cargo, smyglwyr y 18fed Ganrif yn defnyddio adnoddau naturiol yr ardal i guddio eu casgenni a hanesion am diroedd chwedlonol fel Cantre'r Gwaelod, a gollwyd o dan y tonnau ger  Aberdyfi. Ar lannau Afon Menai, Bae Ceredigion a’r Afon Chonwy, mae  Caernarfon,  Harlech  a Chonwy yn gartref i gestyll godidog sy'n ffurfio rhan o safle Treftadaeth y Byd Cestyll Edward 1af, ac yn sefyll fel atgof o orffennol treisgar ar ein glannau ysblennydd. Fodd bynnag, hanes modern yw hyn o'i gymharu â rhai o'r safleoedd hynafol sydd ar ein glannau, o Ddinas Oleu yn  Abermaw, y parsel cyntaf o dir a roddwyd i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn 1895, i Dre Ceiri, caer ysblennydd o'r Oes Haearn, 450 metr uwchben lefel y môr ger  Nefyn. Mae safleoedd Neolithig megis Siambrau Claddu Dyffryn Ardudwy, a safleoedd Rhufeinig fel Segontium yng Nghaernarfon, yn ychwanegu at y tapestri cyfoethog hwn o hanes a threftadaeth sy'n agos at ein glannau EPIC.

Trefi Harbwr Hanesyddol

Mae ein trefi harbwr prysur yn ferw o dreftadaeth ddiwydiannol yr ardal, a buont yn gyswllt pwysig gyda gweddill y byd wrth i dunelli o lechi a cherrig gael eu hallforio yn y 19eg ganrif a'r 20fed ganrif cynnar. Mae'r llinellau trên oedd yn cario'r llwythi mawr hyn wedi cael eu hadfer yn chwaethus i ddarparu atyniadau ymwelwyr o'r radd flaenaf ar draws yr ardal, megis Rheilffyrdd Ffestiniog a Talyllyn. Ond, a wyddoch chi, yn ôl y chwedl, hwyliodd y Tywysog Cymreig, Madog ab Owain Gwynedd, gafodd Porthmadog  ei enwi ar ei ôl, o'r porthladd i America yn 1170, dros 300 o flynyddoedd cyn i Christopher Columbus gyrraedd y cyfandir yn 1492. Heddiw, mae'r trefi arfordirol hyn wedi cael eu trawsnewid, gan gynnig llety moethus, bwytai a siopau sy'n rhoi blaenoriaeth i’r cynnyrch gorau lleol, ac atyniadau a gweithgareddau addas i bawb. Fel bonws ychwanegol, efallai y byddwch chi'n dysgu gair neu ddwy o'r iaith fyw hynaf yn Ewrop, y Gymraeg, gan y bobl lleol, cyfeillgar!

Antur Bwyd Môr EPIG

Yn naturiol, mae bod mor agos at gymaint o ddŵr yn golygu amrywiaeth enfawr o fwyd môr, pysgod a physgod cregyn ffres, o'r môr a'r afonydd a'r llynnoedd. Edrychwch ar ein tudalennau digwyddiadau am wybodaeth am y gwyliau bwyd poblogaidd yn yr ardal.